ABC-huis

ABC staat voor Art Basics for Children, een organisatie die kunsteducatieve programma’s ontwikkelt voor kinderen. Architectuureducatie maakt een geïntegreerd deel uit van hun werking, die jarenlang steunde op het opzetten van zogenaamde ABC-studio’s, werkstations ingericht met tafels, bankjes, bergmeubels, (boeken)kasten, allerhande meubilair getimmerd uit de meest elementaire materialen zoals multiplexplaat. Met als resultaat een Japans aandoend minimalisme. Maar ook met ‘speelgoed’. Houten kistjes gevuld met zand om er tekeningen in te maken. Glad vegen. En opnieuw tekenen.

Of hoe ABC zelf een van hun studio’s voorstelt: ‘Ontdek de fantastische constructies van de dier-architecten, voel hoe licht en kleuren je humeur kunnen bepalen, zie hoe de natuur een steeds terugkerende bron van ideeën is voor architecten en vormgevers. […] In de bibliotheek vind je onder meer gespecialiseerde lectuur over architectuur en vormgeving van scholen, kindergarten, speelpleinen en over participatie aan het ontwerpproces. De specifiek ontworpen modulaire houten meubels zijn gericht op zelfstandig leren en maken de studio ook tot een esthetische ervaring.’

Na jaren zwerven en tijdelijk plaats ingenomen te hebben in allerhande instellingen, kreeg ABC een oud pand ter beschikking in de kreukelzone tussen de Brusselse Manhattanwijk en een Schaarbeekse woonwijk. Met minimale middelen en de architectuurstrategie
van HUB werd een heterogeen en meermaals verbouwd pand opgetild tot een intelligente ruïne. Op een bijna structuralistisch aandoende wijze, Aldo van Eyck en diens Burgerweeshuis indachtig, werd de architectuur gesaneerd tot haar dragende muren. Restanten van de industriële rol van het gebouw, zoals de reusachtige schouw, staan als een relict in het grid van de wanden. Strategische uitsneden, zowel in de muren als de vloeren, en de introductie van kamerbrede glazen wanden, creëren een eenvormige doch gearticuleerde ruimte. Door alle muren en kolommen wit te schilderen, versmelt het gebouw weer tot een geheel. Door een gevel in policarbonaat als een schuif of een strakke mantel voor een bakstenen galerij te plaatsen, ontstaat een lichte en wit overgoten hal waar tentoonstellingen of activiteiten probleemloos een plaats kunnen vinden. Op andere plekken is het gissen of de ingrepen architectuur of meubilair zijn, of het de architecten of de gebruikers waren die hier aan de slag gingen.

Fascinerend om zien is hoe de architectuur effectief als een genetische code door de gebruikers is begrepen, hoe in de geest van modernisten zoals Charles en Ray Eames meubilair speels de rol van de architectuur overneemt en ze soms zelfs naar de kroon steekt. Of sympathieker: de architectuur wijst op haar bescheiden, doch doortastende rol. Want als de architectuur of de verschijning van het ABC-huis één ding leert, dan is het hoe een ruimte voor kinderen, hoe educatie en totaalonderwijs, behoefte hebben aan vrijheid van denken, aan vrijheid van concepten en aan vrijheid om van een aftands gebouw een school voor het leven te maken. Het siert HUB — nochtans niet vies van potige en slagkrachtige beeldarchitectuur — hoe zij zich hier bescheiden en schier onzichtbaar ten dienste
stellen van een unieke educatieve visie en een maatschappelijk ondergewaardeerd project.

Auteur: Koen Van Synghel