17 december 2026

09:30u - 19:00u

DE SINGEL (Muziekstudio), Antwerpen

'Under Pressure': Breuklijnen in het ontwerpveld van de jaren 1980

In de westerse geschiedenis associeren we de jaren 1980 vaak met de doorbraak van het neoliberalisme en de val van de Berlijnse muur, nadien ook wel omschreven als het einde van de grote ideologieën. In de voorgaande decennia domineerde een zogenaamde tegencultuur — van de vredesbeweging en milieuactivisme tot de tweede feministische golf en de belofte van een democratische cybercultuur. Gaandeweg vertaalde die activistische energie zich naar beleid en instituten. Die vertaling verliep echter niet eenduidig: ze ging gepaard met compromissen, inhoudelijke verschuivingen en politieke vertroebelingen, die tot vandaag doorwerken.

Studiedag ‘Wonen en woonomgeving vanuit vrouwen bekeken’ in de Warande, Turnhout, 1984. (Archief Danie Staut/Werkgroep Vrouwen en Wonen, Collectie VAi)

Ook de architectuur van de jaren 1980 verbinden we vooral met postmodern formalisme, waarbij ontwerpers geleidelijk aan afstand namen van de maatschappelijke strijd. Toch ontwikkelden er zich praktijken als antwoord op de toenmalige uitdagingen, ook in de Lage Landen. Zo vormde het Vlaams Instituut voor Bio-ecologisch Bouwen (VIBE), opgericht in 1981, een voorloper van hedendaagse debatten over duurzaamheid. In datzelfde jaar richtte Danie Staut de Werkgroep Vrouwen en Wonen op, die de feministische strijd vertaalde naar de gebouwde omgeving, parallel met het Vrouwen Bouwen Wonen-netwerk in Nederland. In dat decennium vond bovendien de personal computer wijdverspreid ingang, waarna pioniers zoals Lucien Kroll eigen ontwerpsoftware ontwikkelden en een transformatie van de ontwerppraktijk zich aankondigde.

Vandaag liggen gelijkaardige vraagstukken opnieuw op tafel — van de klimaatcrisis tot feministische strijd en een nieuwe digitale transformatie. Dat roept de vraag op: wat kunnen we leren van de jaren 1980 en wat hebben we toen laten liggen?

Programma 2026

Het programma bestaat uit drie sessies die verschillende verschuivingen tijdens de jaren 1980 als uitgangspunt nemen om bredere vragen te stellen over de relatie tussen ontwerpcultuur en maatschappelijke uitdagingen: van ecologie over software tot stadsactivisme.

10u00-10u30 Introductie door Bart Decroos (Collectie VAi)

10u30-12u00 Sessie 1: Ecologische experimenten in de Lage Landen

Arne Vande Capelle (Universiteit Gent) — Bouwmaterialengebruik 1970-1990: Een tegenculturele praktijk?

Elisabeth Peeters (KU Leuven) — Verduurzamen van een contra-cultureel project: Institutionalisering van de Le Roy-gebieden in Lewenborg

Jasper Ponjee (Universiteit Antwerpen) — Heliocentraal: Serres en andere ingrediënten in woonexperimenten na de oliecrisis

Moderator: Bart Decroos (Collectie VAi)

12u00-13u30 Lunch

13u30-15u00 Sessie 2: De softwaregeschiedenis van Europees ontwerp

Rondetafelgesprek met Ania Molenda (Nieuwe Instituut, Rotterdam), Joshua Silver (Karlsruhe Instituut voor Technologie), Laura Nica (University of Westminster, Londen) en Janno Martens (KU Leuven)

15u00-15u15 Pauze

15u15-16u45 Sessie 3: Activisme en collectiviteit

René Boer (criticus en curator, Amsterdam) - Architectuur van Toe-eigening

Ishka Desmedt (Amsab–ISG, Gent) - Milieubeweging

Lara Schrijver (Universiteit Antwerpen) - Vrouwen en stedelijk activisme

Moderator: Katrien Weyns (Collectie VAi)

16u45-17u00 Pauze

17u00-17u30 Slotbeschouwing

17u30-18u30 Drankje

VAi Onderzoeksdag

Met een jaarlijkse onderzoeksdag willen we de uitwisseling tussen het onderzoeksveld en de werking van het VAi versterken. Tijdens dit event buigen we ons over actuele onderzoeksthema’s die ook spelen in de lopende onderzoeken van het Kenniscentrum en de Collectie van het VAi. We reflecteren over vragen die zowel onderzoekers als het cultureel erfgoedveld aanbelangen.

Praktisch

datum

17.12.2026

uur

09:30u - 19:00u

locatie

DE SINGEL (Muziekstudio)

adres

Desguinlei 25, 2018 Antwerpen

deelname

Tarieven tickets
Standaard tarief: €30. Reserveer je plek via deze link
Studententarief: €5. Reserveer je plek via deze link

organisatie

Vlaams Architectuurinstituut

MET DE STEUN VAN

de Vlaamse Overheid

contact

Bart Decroos
bart.decroos@vai.be

In alle zalen van DE SINGEL zijn er plaatsen voorbehouden voor rolstoelgebruikers. Gelieve op voorhand contact op te nemen via bart.decroos@vai.be dan voorzien we een plaats. Om de zalen te bereiken kan je gebruik maken van een lift. Kom binnen via de hoofdingang van DE SINGEL en begeef je langs de helling links van de trap om de lift te nemen.

Tickets (standaard tarief)

Toegankelijkheid

VAi in DE SINGEL

Het Vlaams Architectuurinstituut (VAi) is gehuisvest in de gebouwen van de Internationale Kunstcampus DE SINGEL. Volg in het gebouw de signalisatie naar Beel Laag vanaf de hoofdingang aan de Desguinlei (± 3 min. te voet).

Zalen in DE SINGEL

In alle zalen van DE SINGEL zijn er plaatsen voorbehouden voor rolstoelgebruikers. Gelieve op voorhand contact op te nemen met tickets@desingel.be, dan voorzien we een plaats. Om de zalen te bereiken kan je gebruik maken van een lift. Kom binnen via de hoofdingang van DE SINGEL en begeef je langs de helling links van de trap om de lift te nemen. Meer info over de toegankelijkheid

Vestiaire

Je kan je spullen gratis opbergen in de lockers. Die bevinden zich op twee locaties in DE SINGEL: in de lockerruimte onder de trap aan de hoofdingang via de Desguinlei, en aan het Theaterplein in Beel Laag. Een korte handleiding voor het gebruik van de lockers vind je aan de zijkant van de zuil.

Waar ben je naar op zoek?

Onderzoeksdag 2026: 'Under Pressure'