Onderzoeksdag 2026: 'Under Pressure'

'Under Pressure': Breuklijnen in het ontwerpveld van de jaren 1980

In de westerse geschiedenis associeren we de jaren 1980 vaak met de doorbraak van het neoliberalisme en de val van de Berlijnse muur, nadien ook wel omschreven als het einde van de grote ideologieën. In de voorgaande decennia domineerde een zogenaamde tegencultuur — van de vredesbeweging en milieuactivisme tot de tweede feministische golf en de belofte van een democratische cybercultuur. Gaandeweg vertaalde die activistische energie zich naar beleid en instituten. Die vertaling verliep echter niet eenduidig: ze ging gepaard met compromissen, inhoudelijke verschuivingen en politieke vertroebelingen, die tot vandaag doorwerken.

Ook de architectuur van de jaren 1980 verbinden we vooral met postmodern formalisme, waarbij ontwerpers geleidelijk aan afstand namen van de maatschappelijke strijd. Toch ontwikkelden er zich praktijken als antwoord op de toenmalige uitdagingen, ook in de Lage Landen. Zo vormde het Vlaams Instituut voor Bio-ecologisch Bouwen (VIBE), opgericht in 1981, een voorloper van hedendaagse debatten over duurzaamheid. In datzelfde jaar richtte Danie Staut de Werkgroep Vrouwen en Wonen op, die de feministische strijd vertaalde naar de gebouwde omgeving, parallel met het Vrouwen Bouwen Wonen-netwerk in Nederland. In dat decennium vond bovendien de personal computer wijdverspreid ingang, waarna pioniers zoals Lucien Kroll eigen ontwerpsoftware ontwikkelden en een transformatie van de ontwerppraktijk zich aankondigde.

Vandaag liggen gelijkaardige vraagstukken opnieuw op tafel — van de klimaatcrisis tot feministische strijd en een nieuwe digitale transformatie. Dat roept de vraag op: wat kunnen we leren van de jaren 1980 en wat hebben we toen laten liggen?