Het Steen

Het Steen is het oudste en misschien wel meest iconische gebouw van Antwerpen. Het is verbonden met de oorsprong van de stad en de laatste zichtbare getuige van de omwalde burcht die sinds de 13de eeuw de oevers van de Schelde domineerde.

Wat vandaag Het Steen is, is het resultaat van eeuwen bouwen, verbouwen en bijbouwen. Om de samenhang tussen de verschillende bouwfasen te vergroten, schreef de Vlaams Bouwmeester in 2016 een Open Oproep uit voor de restauratie en herbestemming van het Steen. Het winnend ontwerp van noAarchitecten vertrekt vanuit de bouwgeschiedenis van het complex. Het vrijstaand gebouw zoals het in 1890 was gevormd, ligt aan de basis van hun voorstel. De nieuwbouw van noAarchitecten sluit naadloos aan op dit historische deel. Voor het historisch onderzoek deden de architecten onder meer beroep op archiefstukken uit de collectie van het VAi.

Het Steen

Het Steen kende tal van functies en veranderde verschillende keren van uitzicht.

  • 1862-1864 verbouwing tot Stedelijk Museum voor Oudheden
  • 1880-1885 rechttrekking van de Antwerpse kaaien, met vrijmaking van Het Steen
  • 1885-1890 restauratie, verbouwing en uitbreiding naar ontwerp van architect Ferdinand Truyman en stadsingenieur Gustave Royers
  • 6 februari 1936 beschermd monument
  • 1952-1958 het Stedelijk Museum voor Oudheden wordt Nationaal Scheepvaartmuseum, inclusief veranderingswerken onder leiding van stadsarchitect André Fivez
  • 2008 sluiting Nationaal Scheepvaartmuseum, collecties naar het MAS
  • 2016 Open Oproep, met noAarchitecten als winnaar
  • 2018-2021 renovatie en herbestemming tot cruiseterminal, toeristisch onthaalcentrum en interactief belevingsparcours

De volledige tijdlijn en een korte geschiedenis van Het Steen vind je op de website Onroerend Erfgoed.

"Oude gedenkteekens herstellen is zeer moeilijk. Herstellingen hebben dikwijls voor gevolg dat, zij de oorspronkelijkheid van den bouwtrant bederven. Daar het Steen niet alleen een eigenaardig gebouw, maar daarenboven eene geschiedkundige oorkonde was, zoo kwam het er op aan in de restauratie alle fouten te voorkomen."
‐ Uit Jef van der Venne, 'Joseph Lefebvre en zijn werk', 1895

In 2016 koos de jury van de Open Oproep voor de restauratie en herbestemming van Het Steen voor het ontwerp van noAarchitecten.

De bescheiden, functionele uitbreiding uit de jaren 1950 werd vervangen door een nieuwe vleugel. Dat volume neemt de vormentaal van de burcht over, maar op een meer abstracte en robuuste manier. Met deze ingreep toont Het Steen zich opnieuw als een ensemble en wordt de relatie met de omgeving versterkt.

"We willen een geheel maken met een uitgesproken karakter, een duidelijke identiteit die de (historische) waarde van deze plek in Antwerpen duidelijk maakt. Het interesseert ons om met het nieuwe het oude te versterken. In de nieuwbouw zal een spanningsveld worden opgezocht."
‐ noAarchitecten, wedstrijddossier Open Oproep Het Steen, 2016

Leeszaal

Wil je graag ter plaatse een archief inkijken?


maandag t/m vrijdag: 09:00u-17:00u
Bij voorkeur op afspraak
weekend en feestdagen: gesloten
Gesloten van 25 t/m 31 december.


Het archief kan ook in groep bezocht worden. De aanvraag hiervoor gebeurt ten minste 3 weken op voorhand via architectuurarchief@vai.be.


Plan hier je bezoek

Collectie online

Ben je opzoek naar een bepaald archief of dat ene archiefstuk uit de collectie? Duik dan in onze online inventaris.


Naar de collectie

Meer archieven

Er is meer dan enkel de collectie van het VAi. Wij registreren al deze informatie voor jou in de Databank Architectuurarchieven.


Databank Architectuurarchieven