Met de restauratie en uitbreiding van Het Steen in Antwerpen heeft noAarchitecten de Grand Prix van de Erich Mendelsohn Award 2026 gewonnen, de hoogste onderscheiding van de internationale prijs voor baksteenarchitectuur. De driejaarlijkse prijs werd op 4 september in Berlijn uitgereikt. Uit meer dan 500 inzendingen uit 41 landen koos de internationale jury Het Steen als algemene winnaar. Het is de eerste keer dat deze hoofdprijs naar België gaat.
De zevende editie van de Erich Mendelsohn Award for Brick Architecture kende een ongeziene internationale belangstelling. Meer dan 500 projecten uit ruim 40 landen werden ingediend voor de prestigieuze prijs, die om de drie jaar wordt uitgereikt. De sterke vertegenwoordiging van Belgische ontwerpers onderstreept de waardering die hun werk geniet binnen het internationale architectuurveld. Op 4 september werden de laureaten bekendgemaakt tijdens een ceremonie in Berlijn.
Voor de finale selectie koos de internationale jury 99 projecten en architectenbureaus uit 18 landen. De jury beoordeelde inzendingen in verschillende categorieën, waaronder woningbouw, publieke gebouwen, kantoor- en commerciële gebouwen, recreatie- en sportinfrastructuur en eengezinswoningen.
De internationale jury kwam begin juli samen in Berlijn om de projecten te beoordelen. De jury bestond uit Max Wasserkampf (BDA), Ulrich Brinkmann (Bauwelt), Josep Ricart (HARQUITECTES en winnaar van de Grand Prix 2023), Jórunn Ragnarsdóttir (Lederer Ragnarsdóttir Architekten) en Lena Unger (Meier Unger Architekten).
Bij de beoordeling van de inzendingen legde de jury van de Erich Mendelsohn Award 2026 for Brick Architecture de nadruk op drie criteria: het ontwerp- en constructieve gebruik van baksteen als materiaal, een zorgzame omgang met bestaande gebouwen en aandacht voor sociale aspecten.
De jury waardeerde hoe het historische gebouw en de hedendaagse uitbreiding samen een vanzelfsprekend geheel vormen. Ze benadrukte het zorgvuldige kleurgebruik, dat de verschillende tijdslagen van het gebouw zichtbaar maakt. Het verderbouwen wordt zo een architecturale kwaliteit.
“The Het Steen project continues the expression of the castle as a landmark of the city of Antwerp towards the river. The architects skilfully extend the distinctive historic castle rather than creating a rupture or reverting to the past – the existing fabric and the extension become a natural whole. The sensitive handling of the colour variations in the brickwork makes the patina of the different layers of time visible: the act of building on itself becomes a design quality. The characteristic features of a castle – masonry, bay windows, niches, battlements and towers – are expressed in raw, contemporary materials. History and the present are brought together both in the programme and in the architecture.” – Jury statement
Voor noAarchitecten is de Grand Prix een bijzondere erkenning van jarenlang ontwerpend onderzoek, zorgvuldig vakmanschap en intensieve samenwerking. De bekroning raakt aan de kern van onze praktijk: verder bouwen aan wat er is en ruimte maken voor het collectieve leven. noAarchitecten deelt deze trots met hun team, opdrachtgever Stad Antwerpen, kunstenaar Pieter Vermeersch en alle partners en vakmensen die het project mee hebben gerealiseerd.
Het Steen is gevormd door eeuwen van bouwen, slopen en aanpassen. Oorspronkelijk maakte het deel uit van de eerste Antwerpse stadsomwalling. Pas bij de ingrijpende negentiende-eeuwse heraanleg van de Scheldekaaien kreeg het zijn vrijstaande karakter. De negentiende-eeuwse verbeelding van een oude burcht gaf de historische restanten een samenhangend verhaal en een nieuwe betekenis op deze plek. Die gelaagde geschiedenis vormt het vertrekpunt van het ontwerp.
Een aanbouw uit de jaren 1950 maakte plaats voor een nieuw volume dat de uitstraling van de burcht aan de Schelde aan alle zijden voortzet. Muren, erkers, nissen en torens vormen een gedeelde vormentaal, uitgewerkt met hedendaagse materialen en bouwtechnieken. De uitbreiding onderzoekt hoe een gebouw kan veranderen en tegelijk herkenbaar kan blijven.
De baksteengevels vertalen de bestaande tinten van het historische natuursteenmetselwerk naar een geleidelijke overgang van donker naar licht. Het kleurverloop in baksteen werd samen met Pieter Vermeersch ontwikkeld, met een zorgvuldige materiaalkeuze en uitgebreide proeven op ware grootte. Zo sluit het nieuwe metselwerk aan bij de kleuren en het patina die zich door de eeuwen heen op de oude stadsmuur hebben gevormd.
Binnen brengen royale trappen, diepe raamopeningen en zitplekken het gebouw op de schaal van het dagelijkse gebruik. Het Steen biedt plaats aan het Antwerpse bezoekerscentrum, tentoonstellingsruimtes en onthaalvoorzieningen voor cruisepassagiers. Het publiek toegankelijk dakterras opent het uitzicht over stad en Schelde en laat bezoekers het monument op een nieuwe manier ervaren.
De Grand Prix volgt op de Vlaamse Onroerenderfgoedprijs 2022, de shortlist van de EU Mies Awards 2024 en de European Award AHI 2025 in de categorie Gebouwd Erfgoed. Deze opeenvolgende onderscheidingen onderstrepen de internationale waardering voor Het Steen als hedendaagse ingreep in een historische omgeving.
De Award for Brick Architecture wordt sinds 2008 om de drie jaar uitgereikt door het initiatief Bauen mit Backstein. Met deze onafhankelijke en niet-commerciële architectuurprijs worden in de zevende editie opnieuw de beste baksteenarchitectuurprojecten bekroond en onder de aandacht gebracht van een breed publiek, verspreid over vier categorieën.
De wedstrijd nodigt architecten en ontwerpers uit om het volledige architecturale potentieel van baksteen te tonen, een bouwmateriaal dat zowel een rijke traditie als een innovatieve toekomst kent. Een onafhankelijke jury van gerenommeerde experts vormt daarbij een essentieel onderdeel van de prijs, net als de vele samenwerkings- en mediapartners die het initiatief ondersteunen. Samen zorgen zij voor een sterke en kwaliteitsvolle publieke zichtbaarheid van een van de belangrijkste architectuurprijzen van Duitsland.
Voor de finale selectie koos de internationale jury van de Erich Mendelsohn Award for Brick Architecture 99 projecten en architectenbureaus uit 18 landen. In meerdere categorieën behoorden Belgische projecten tot de laureaten en genomineerden. De resultaten bevestigen de sterke internationale positie van architectuur uit Vlaanderen. Zowel nieuwbouw- als herbestemmingsprojecten werden gewaardeerd om hun doordachte materiaalgebruik, maatschappelijke relevantie en zorgvuldige inpassing in hun omgeving.
Architectuur: noAarchitecten
Opdrachtgever: Stad Antwerpen
Kunstintegratie: Pieter Vermeersch
Locatie: Antwerpen, België
Projectperiode: 2016–2022
Oppervlakte: ca 5.000 m²
Fotografie: Kim Zwarts
Het project Het Steen werd gepubliceerd in het Architectuurboek Vlaanderen N°15. Allianties met de realiteit. Lees het essay van Mark Pimlott en ontdek meer foto's en ontwerpplannen via deze link.
