Studiedag Levende erfgoedplekken

UNESCO voedt het internationale debat rond erfgoed actief en lanceerde in 2023 ‘Call for Action: The Spirit of Naples’. UNESCO moedigt hierin aan om erfgoed op een holistische en mensgerichte manier te benaderen, als hefboom voor duurzame sociale en economische ontwikkeling. Ook ICOMOS en andere netwerken gaan hiermee steeds meer aan de slag.

Op 9 oktober 2026 in Leuven verkent de Vlaamse studiedag “Levende erfgoedplekken - Van Napels tot Brugge” deze actuele ontwikkelingen met focus op Vlaamse én internationale voorbeelden en inspiratie.

Pilootproject Brugge

De dag vertrekt van het recente pilootproject rond de Werelderfgoedsite van het Begijnhof van Brugge. De opmaak van een nieuw masterplan voor de restauratie en herwaardering van de site verbond op een innovatieve en integrale manier:

• het onderzoek naar de geschiedenis van de Brugse begijnen;
• het bouwfysisch en bouwhistorisch onderzoek;
• het materiële en immateriële erfgoed verbonden met deze plek en geschiedenis;
• de waardering van het erfgoed door verschillende gemeenschappen.

Een onderzoeksteam ontwikkelde voor het project een methodiek, met aanknopingspunten voor de architecturale en andere ontwikkelings- en borgingsplannen.

Programma

Vanaf 9.30 uur: Ontvangst met koffie

10.00-12u45 uur: (voornamelijk in het Engels)
Vier cases, waarin de complexiteit van de praktijk centraal staat

• Maria Claudia Lopez Sorzano (Colombia) - Implementing integrated heritage principles in the urban context of Bogota
  In a large city like Bogotá, one of the challenges is the management of cultural heritage, both tangible and intangible. How has a comprehensive approach been implemented that considers living heritage, urban-rural connections, and the contribution of cultural heritage to sustainable development?
• Ahmed Skounti (Marokko) - The Medina and the Square: challenges and stakes in linking World heritage and Intangible cultural heritage in Marrakesh
  The case of the Medina of Marrakesh (World heritage site) and its Cultural Space of the Jemaa El Fna Square (Representative Intangible cultural heritage) reveals the complexity of the relationship between tangible and intangible heritage in a tourist-oriented environment.
• Peter-Jan van Steenbergen (Nederland) - Wat is de impact van de Werelderfgoedstatus van Kinderdijk op de ontwikkeling van het gebied?
  Het Werelderfgoedgebied Kinderdijk wordt integraal ontwikkeld vanuit de UNESCO-waarden. Hoe kunnen de Outstanding Universal Values doorwerken in het beschermen van het gebied, het stimuleren van het immaterieel erfgoed van de molenaars en het aantrekken van bezoekers over de hele wereld?
• Kristien Suenens (België) - Sauvegarde. Hoe begijnhoven meer kunnen zijn dan een mooi decor
  Pionierstraject waarin geschiedenis, immateriële cultuur, gemeenschappen, stilte en buitenlandse voorbeelden de bouwstenen vormden voor een dialoog tussen verleden, stenen en mensen.
• The Bruges recommendations on integrated heritage approaches: Tamara Nikolic Djeric presenteert de belangrijkste aanbevelingen en vormt zo het inhoudelijke vertrekpunt voor het panelgesprek.
• Panelgesprek (in het Engels) o.l.v. Tamara Nikolic Djeric met de presentators van de vier cases van de voormiddag, Jorijn Neyrinck (Werkplaats immaterieel erfgoed en Vlaamse UNESCO Commissie), Christian Pfeiffer (Huizer Museum en molenaar), Karel Dendooven (stad Brugge) en Kristof Lataire (Toerisme Vlaanderen) over methodieken om verschillende erfgoedconcepten te integreren en over de relatie tussen concepten en praktijk.
• Reflectie van Tamara Nikolic Djeric (in het Engels) op recente visies en richtlijnen van UNESCO en ICOMOS met betrekking tot integrale omgang met erfgoed en slotbeschouwing over de voormiddagsessie.

12.45 uur: lunchpauze

13.30 uur: Vier parallelle werksessies over Vlaamse cases met als rode draad: hoe kan je de geschiedenis van de plek, de immateriële aspecten en het onroerende erfgoed verbinden met (erfgoed)gemeenschappen?

• Brugge begijnhof – hoe kan je de ziel van de plek levend houden tussen en met levende gemeenschappen, tradities en hedendaagse noden?
  • Het Brugse Begijnhof is al acht eeuwen een vrouwenstad met een eigen karakter. Ook al zijn de begijnen al ruim honderd jaar geleden verdwenen, er zijn nog altijd religieuzen aanwezig en er wonen uitsluitend vrouwen. De geschiedenis van de begijnen biedt aanknopingspunten om tegemoet te komen aan hedendaagse noden aan luwte, bescherming, spiritualiteit én activiteit. Het is een plek met een ziel. Diverse gemeenschappen blijven de plek bezielen, met een sleutelrol voor de bewoonsters.
    Met medewerking van Iris Steen (onderzoeksteam begijnhof Brugge), Brigitte Beernaert (bewoonster) en Leentje Gunst (stad Brugge).
• Koloniën van Weldadigheid – back to the future
  • De Koloniën van Weldadigheid zijn zeven culturele landschappen die ontstonden als maatschappelijk experiment tussen 1818 en 1825 in het toenmalige Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, als antwoord op het weerbarstige armoedeprobleem. De gebieden kregen zowel de werelderfgoedstatus als een Europees erfgoedlabel, om hun betekenis als sociale pionier. De werelderfgoedstatus is gekoppeld aan het vernieuwende concept van een landbouwkolonie met een sociaal doel, dat in de 19e eeuw erg invloedrijk was, en benadrukt de bijzondere planmatige aanleg die het businessmodel weerspiegelde. Het EHLabel kregen de Koloniën van Weldadigheid omwille van hun symbolische betekenis voor de moeizame en nog steeds voortdurende strijd om arme mensen te erkennen als burgers met volwaardige rechten.
    Doorheen de tijd ontstond een rijk, erg gelaagd, maar soms ook heel confronterend verhaal over de ‘maakbaarheid’ van mensen en onze omgeving. Hoe haken hedendaagse initiatieven daarop aan en gaan nieuwe communities daar mee om?
    Met medewerking van Geertje Bernaerts, die voor Kempens Landschap al 15 jaar aan de slag met de Koloniën van Weldadigheid, medewerkers van Museum de Proefkolonie (NL) en het Gevangenismuseum Veenhuizen (NL).
• De Abdij van Roosenberg - (samen)leven in harmonie en verstilling – een uitdaging
  • De Nederlandse benedictijner monnik en architect Dom Hans van der Laan (1904-1991) ontwierp in 1973-1975 in de bosrijke omgeving van Waasmunster het nieuwe abdijcomplex van de abdij van Roosenberg voor de contemplatieve gemeenschap van de Mariazusters van Franciscus. De abdij van Roosenberg, oorspronkelijk een gemeenschap van zusters Victorinnen, kent een lange geschiedenis, die teruggaat tot de 13de eeuw. Hans van der Laan levert een uitgekiend en uniek totaalconcept. Hij tekent niet alleen voor de inplanting en de architecturale vormgeving van het complex, maar ook voor het interieur en het meubilair. De gecontroleerde verhoudingen, gebaseerd op zijn proportioneel systeem van het plastisch getal en het beheerst spel van ruimte en licht nodigen uit tot verstilling en contemplatie. De abdij van Roosenberg wordt erkend als het meesterwerk van Dom van der Laan en is sinds 2019 als monument beschermd. In 2016 verlieten de laatste vijf zusters de abdijgebouwen.
    De abdijsite kwam in 2023 via erfpacht in het bezit van de erfgoedorganisatie Herita, die een toekomstpad uitzet voor dit bijzonder stuk erfgoed. In opdracht van Herita voerde PARCUM vanuit zijn integrale erfgoed model in 2024 het onderzoek uit naar de ‘Verhalen van de plek’. Deze verhalen, o.m. gebaseerd op interviews met de laatste oude bewoners, in relatie tot de architectuur, de omgeving en het overgeleverde erfgoed vormen de richtingwijzers voor een uitdagende toekomstvisie op de valorisatie van de site.
    Met medewerking van Jan Klinckaert (PARCUM) en Vastert Cuykens (Herita)
• De Vooruit als levende erfgoedplek
  • De Vooruit in Gent is al meer dan een eeuw een plek waar coöperatieve geschiedenis, sociaal engagement, kunstpraktijk en dagelijkse ontmoeting samenkomen. Het gebouw uit 1913 weerspiegelt de verbeeldingskracht van de arbeidersbeweging om niet alleen sociale structuren, maar ook cultuur en gemeenschapsleven vorm te geven. In het spoor van UNESCO’s “Spirit of Naples” en de bredere internationale dynamiek rond volkshuizen als Werelderfgoed, verkennen we hoe De Vooruit kan worden benaderd als een levende erfgoed plek. We gaan in gesprek over erfgoedgemeenschappen, gedeeld eigenaarschap en de vraag hoe dit meervoudige erfgoed op een inclusieve manier kan worden ontsloten en doorgegeven.
    Inleiding door Franky Devos, gevolgd door een interactieve workshop met aanwezigen, experten en partners.
    Met medewerking van Franky Devos (VIER NULVIER), Shana Van Hauwermeiren (Werkplaats immaterieel erfgoed) en Jorijn Neyrinck (Werkplaats immaterieel erfgoed en Vlaamse UNESCO Commissie)
    

15.00 uur: Afsluiting en vertrek naar KADOC en voor een bezoek aan de tentoonstelling God op straat. Hoe religie de publieke ruimte vormgeeft.

De studiedag focust op de praktijk: hoe werkt de integrale aanpak? Wat levert deze aanpak op en waar zitten knelpunten? Presentaties over ervaringen op diverse plaatsen in binnen- en buitenland, een panelgesprek en interactieve werksessies bieden nieuwe inzichten, zetten aan tot reflectie en bieden handvatten voor de erfgoedpraktijk hier.

Een bezoek aan de tentoonstelling God op straat van KADOC, die focust op de impact van religie en religieuze actoren op de geschiedenis en de transformatie van de openbare ruimte, is onderdeel van de dag.

Praktisch

• Locatie: Iers College, Leuven
• Deelname kost 75 euro. Er zijn enkele plaatsen beschikbaar voor studenten, die 10 euro betalen. Is de deelnameprijs een probleem, neem dan contact op met de organisatoren via iris.steen@skynet.be .
• Inschrijven kan via deze link.
• Na de inschrijving krijg je bericht over de betalingswijze, welke gegevens er op bestelbonnen vermeld moeten worden en hoe de facturen bezorgd worden. Dat kan enkele weken duren.