Ontdek de verhalen achter bijzondere vondsten, markante stukken en verrassende ontdekkingen uit onze collectie.
Op 11 november herdenken we de wapenstilstand van 1918. Deze foto’s tonen de bouw van de gedenkzuil voor de militaire slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog in Knokke, opgericht in 1922 naar ontwerp van de Antwerpse architect Léon Stynen.
Stynens voorstel werd uitgekozen uit zestien inzendingen voor een openbare wedstrijd. De Provinciale Commissie voor Monumenten en Landschappen prees het om zijn “indruk van eenvoud en grootheid”. Samen met beeldhouwer Guillaume Dumont tekende hij een slanke hardstenen zuil in art-decostijl. In de nissen staan vier bronzen soldaten op wacht, met het hoofd gebogen en het geweer in rust. Het opschrift is tweetalig: “Aan onze helden / À nos héros”.
Het projectdossier van het monument wordt bewaard in de archieven van het VAi. Naast de foto’s bevat dit dossier ook nog de wedstrijddocumenten, plannen, details, briefwisseling en krantenartikels.
Het Vlaams Architectuurinstituut inventariseerde het archief van modernistisch architect Daniël (Dan) Craet. De meer dan 500 projecten die we konden identificeren in zijn archief zijn opzoekbaar in de VAi Archiefhub en raadpleegbaar voor onderzoek.
Dan Craet startte zijn loopbaan als architect in 1951 en was voornamelijk actief in Gent en provincie Oost-Vlaanderen. Hij bouwde voornamelijk woningen, waarvan er vele zijn opgenomen in de Inventaris Onroerend Erfgoed.
Het archief bestaat bijna volledig uit projectdossiers. In de meeste gevallen is zowel het administratief dossier als de plannen (op rol) bewaard. De schenking bevatte ook een kleine verzameling grafisch werk, van de hand van Frida Burssens, wiens echtgenoot Craet was.
Beeld: Dan Craet en Frida Burssens
Architectuurwedstrijden zijn belangrijke momenten binnen de architectuurcultuur. Ze brengen opdrachtgevers, ontwerpers en het brede publiek samen op een intensieve manier ideeën en visies uit te wisselen over de vormgeving van een gebouw of plek.
Als er één plek is in België die we kunnen associëren met architectuurwedstrijden, dan is het wel het Europakruispunt in Brussel, meer bepaald de westelijke zone tussen de Keizerinlaan en de Magdalenasteenweg. Maar liefst vier architectuurwedstrijden (1961, 1962, 1970 en 1983) werden gewijd aan de inrichting van deze plek.
Dan Craet was één van de architecten die deelnam aan de stedenbouwkundige wedstrijd uit 1970. In die tijd was Dan Craet een gevestigd architect en had hij al ervaring met het ontwerp en de inplanting van grotere stadsgehelen, zoals de sociale woonwijk Floréal in Ronse uit de vroege jaren 1960, i.s.m. Albert Lequesne.
We waren erg blij om tussen de imposante hoeveelheid rollen in het archief drie rollen terug te vinden met ontwerptekeningen in verschillende stadia van Craets ontwerp. Het gaat hierbij niet om het definitieve, ingezonden ontwerp (dat we niet terugvinden in het archief), maar wel om uitgewerkte schetsonwerpen, zowel van het volledige terrein als van impressies van het beoogde straatbeeld. Daarmee is nieuw bronmateriaal boven water gekomen over de visies van architecten en stedenbouwkundigen over één van de moeilijkste stedenbouwkundige knopen in België.
In februari 2025 doorzocht het VAi een Zip Disk — een digitaal opslagmedium uit de jaren 1990 — uit het archief van Christian Kieckens. We waren op zoek naar enkele MiniCAD 6-bestanden die konden dienen als illustratie voor de workshop Metadata Ecologies in Karlsruhe. Tijdens die workshop stond onder meer de problematiek van moeilijk toegankelijke archiefdocumenten centraal. Bestanden uit MiniCAD 6 vormen daar een goed voorbeeld van: om ze vandaag te openen is een oude versie nodig van de software die later zou uitgroeien tot Vectorworks.
De ZIP-disk bevat verschillende digitale projectdossiers van het bureau Christian Kieckens Architects. Zo vonden we onder meer materiaal terug voor de scenografie van de tentoonstelling Arquitectura de Flandes in Barcelona (1997) en vroege ontwerpen voor de glazen dakkamer VDB-M in Brussel (1998). De tekeningen die we in de MCD-bestanden aantroffen waren allemaal in 2D. Tot we bij toeval het bestand ‘zicht 3D’ ontdekten in de map MAUER.
Het bestand blijkt een ontwerp te bevatten voor een beursstand van Mauer — een dochterbedrijf van het Belgische bouwbedrijf Cantillana — voor het bouwsalon Batimat in Parijs in 1997. Volgens de metadata werd het bestand voor het laatst gewijzigd op 13 augustus 1997. Andere lagen in hetzelfde MCD-bestand bevatten 2D-tekeningen van het project. Over de CAD-tekenaar die het bestand maakte hebben we voorlopig geen verdere informatie, al is het mogelijk dat daarover nog iets terug te vinden is in het papieren archief.
Voor zover we weten is dit het oudste 3D-ontwerp dat in onze collectie met MiniCAD werd gemaakt. Het alleroudste 3D-ontwerp in onze digitale archieven is zelfs nog ouder: het bestand “90803D3.DWG” uit het archief van Willem Michiels. Het gaat om een ontwerp in AutoCAD voor een industriegebouw aan de Toekomstlaan 47 in Herentals, waarvan de laatste wijziging dateert van 24 december 1993.
Met het project Software / Architectuur hoopt het VAi in de toekomst nog meer van dit soort bijzondere digitale ontwerpen op te sporen.
Deze tekening doet meteen dromen van een zonnige vakantie. Het is een ontwerp voor een bungalow in het Spaanse Malaga uit 1967, gevonden in het archief van architect Willem Michiels.
Michiels begon als stagiair in de vermaarde architectenbureaus Stynen-De Meyer en Paul Meekels, en was ook een tijd medewerker bij Karel Van Riel. In 1975 startte hij zijn eigen bureau en realiseerde renovaties, nieuwbouwwoningen en openbare gebouwen. Ook ontwierp hij tal van bedrijfsgebouwen: van drukkerij Van den Bergh in Zele en verschillende benzinestations voor Avia tot gebouwen voor een Antwerps petroleumbedrijf en een Lierse houthandel.
Het ontwerp voor deze bungalow in Malaga is dus enigszins een vreemde eend in de bijt. De tekening is bovendien ondertekend door een andere architect, wellicht om de bouwvergunning in Spanje rond te krijgen. Hoe dit ontwerp precies tot stand kwam, is voer voor toekomstig onderzoek.
Zin om zelf te snuisteren? Ontdek het volledige archief van Willem Michiels via onze Archiefhub
Zoals de meeste historische steden, is de Antwerpse binnenstad een opeenstapeling van tijdlagen, waarbij over de eeuwen heen voortdurend wordt afgebroken en opgebouwd. Telkens stelt dezelfde vraag zich: wat wordt behouden en wat niet?
Het is pas sinds 1969 dat de stad Antwerpen een dienst Monumentenzorg heeft. Dat is te danken aan het werk van onder andere Lode de Barsée (1914–1990). Als architect, lesgever en ambtenaar documenteerde hij onder andere de houten gevels die stilaan uit het Antwerpse straatbeeld verdwenen, om plaats te maken voor nieuwe, vaak stenen exemplaren. Op sommige foto's poseren bewoners of nieuwsgierige voorbijgangers, zoals hier in de Saucierstraat.
Maak een wandeling door het verleden en bekijk de foto's die in het archief van De Barsée bewaard werden. Deze werden door het VAi systematisch gedigitaliseerd en ter beschikking gesteld via onze Archiefhub. Hadden meer van deze gevels bewaard moeten blijven?
