In 2025 deed Bressers Architecten een inhaalslag voor het ontsluiten en digitaliseren van hun uitzonderlijk architectuurarchief via een pilootproject nalatenschappen kunstenerfgoed. Het project bracht niet alleen onverwachtse vondsten aan het licht, maar leerde het bureau ook zijn eigen ontstaansgeschiedenis beter kennen. Ontdek hier de resultaten van het pilootproject.
In 2025 ging Bressers Architecten aan de slag met het eigen architectuurarchief. Het archief gaat terug tot het ontstaan van het architectenbureau in 1925. In het pilootproject lag de focus op de oudste ontwerpen gerealiseerd door de oprichter Adrien Frans Bressers (1897-1986). Het doel was om de Bressers Collectie beschikbaar te maken voor architectuurliefhebbers, studenten, onderzoekers en professionals. Tijdens het pilootproject werd een selectie van projectdossiers gedigitaliseerd en geïnventariseerd. Het VAi-Kenniscentrum ondersteunde het proces samen met KADOC-KU Leuven.
- In totaal werden zo’n 50 architectuurprojecten en 4160 bouwtekeningen gefotografeerd en beschreven. Dit komt neer op een 10% van de ca. 500 projecten die in het archief in liggende museumdozen geborgen zijn.
- Ook op projectniveau vond een beschrijving plaats. Tegen het eind van het traject waren alle 800 projecten, waarvan uitgegaan wordt dat ze tot de periode van Adrien Bressers behoren, toegevoegd aan de inventaris. Van zo goed als alle dossiers werd een basisbeschrijving opgemaakt.
- Door het pilootproject kan Bressers Architecten nu een betere inschatting maken van de tijd en middelen die nodig zijn om de rest van het archief aan te pakken. Nu weten ze bijvoorbeeld dat er gemiddeld 80 bouwtekeningen per project bewaard zijn, en dat het haalbaar is om zo'n 40 bouwtekeningen per dag te fotograferen.
- Het project leverde een waarderingsmethodologie op voor het plannenarchief. De methodologie heeft een tweeledige opzet, overeenstemmend met de interne (voor Bressers Architecten) en externe (voor onderzoekers, architectuurliefhebbers en het brede erfgoedveld) ontsluiting die ze voor ogen hebben.
- Externe waardering: Tijdens het pilootproject werden twee waarderingssessies met externe leden uitgevoerd. De sessies resulteerden niet, zoals aanvankelijk verwacht, in een selectie van de meest waardevolle bouwtekeningen uit de collectie, maar leidden wel tot belangrijke inzichten in de algemene waarde van het architectuurarchief en de digitalisering ervan, in de specifieke methodologie, en in de architect Adrien Bressers. Dit soort sessies zullen in de toekomst enkel bij specifieke vragen plaatsvinden (bv. in functie van een publicatie of tentoonstelling).
- Interne waardering: Tijdens het pilootproject werd een methodologie ontwikkeld om aan de hand van zestien waarderingscategorieën aan elke bouwtekening materiële kenmerken en objectieve criteria toe te kennen. Deze methodologie kan ingezet worden bij de verdere verwerking van het archief.
Tijdens het bestuderen, beschrijven en digitaliseren van de geselecteerde bouwtekeningen verwierf Bressers Architecten een dieper inzicht in de werkwijze en het oeuvre van hun oprichter, Adrien Bressers. Het pilootproject bracht daarbij enkele onverwachte vondsten aan het licht.
Het oeuvre van Adrien Bressers was vanaf het begin erg divers en dat bleef zo doorheen zijn hele carrière. Bressers combineerde nieuwbouw met restauratie, en werkte aan verschillende typologieën.
Ook in schaal waren de projecten erg divers, van kleinschalige projecten zoals een fabrieksgebouw of een kippenhok, tot grootschalige projecten zoals een pensionaat of nieuwbouwkerk.
Adrien Bressers bleek enorme aandacht te besteden aan de uitwerking van interieurs en de materialisatie ervan. Hij werkte dit uit in met aquarel gekleurde tekeningen van interieuronderdelen of -elementen, en detailtekeningen. In veel dossiers zijn ook (ingekleurde) patroontekeningen van tegelvloeren gevonden.
Het archiefdossier van de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk te Erembodegem illustreert duidelijk het ontwerpproces van Adrien Bressers. Het dossier bevat schetsen uit de losse pols, voorontwerpen, perspectieftekeningen, ontwerpplannen en detailtekeningen voor de realisatie. Ook in de dossiers van andere kerkontwerpen zijn deze verschillende soorten tekeningen te vinden.
Voor het winkelhuis Bonnafé werkte Adrien Bressers twee ontwerpen uit in erg verschillende stijlen, de zogenaamde pakketbootstijl en een klassiekere art deco-stijl. Het art deco-ontwerp werd gerealiseerd.
1. Bressers Architecten leerde dat het beheer en de ontsluiting van een architectuurarchief een complexe oefening is. De verschillende aspecten zijn zodanig in elkaar verstrengeld dat wanneer een stap of keuze in het proces wijzigt er een hele kettingreactie in gang gezet wordt. Zo is het bijvoorbeeld belangrijk om op voorhand de doelstellingen, noden en methodologie uit te denken, maar is tegelijk praktijkervaring nodig om dit te ontwikkelen.
2. Het netwerk dat uitgebouwd werd tijdens het pilootproject was van grote meerwaarde en een belangrijke factor in het welslagen van het project. Bij archiefwerk spelen verschillende thema’s die om specifieke kennis vragen, zoals bijvoorbeeld digitalisering van archiefstukken (uitbouw fotostudio, fotograferen van de bouwtekeningen…), auteursrechten, vrijwilligerswerking, oprichting en werking van een vzw … Dankzij de partnerschappen met het VAi en KADOC was de weg naar experten makkelijker te vinden, kon kennis gedeeld worden, en konden ideeën en ervaringen uitgewisseld worden.
3. Na enige ervaring met vrijwilligers bleek een heldere en gedetailleerde handleiding voor het proces van de fotostudio noodzakelijk. Toekomstige medewerkers (vrijwilligers, jobstudenten, stagiairs...) kunnen zo terugvallen op deze handleiding waarin de handelingen stap voor stap uitgelegd worden.
Het Vlaamse cultuurbeleid moedigt de archiefzorg in de kunstensector aan. Veel uitdagingen blijven, zowel voor de omgang met als voor de borging van archieven, collecties of praktijken van hedendaagse kunstenaars en kunstenorganisaties. In 2024 werd een tweede oproep georganiseerd om pilootprojecten te ondersteunen voor de omgang met nalatenschappen waarbij het project van Bressers Architecten werd gehonoreerd.
Heb je interesse om zelf aan de slag te gaan met het inventariseren van jouw archief? Wil je meer info over duurzaam digitaliseren en een goede reproductiekwaliteit? Bekijk onze tips en handige voorbeelden op onze Adviespagina’s.
